Tổng Thống Lincoln Và Vấn Đề Dân Chủ (Lincoln and Democrary)

I.- Dân chủ là gì?

Trong một thế giới mà danh từ “dân chủ” có thể có nhiều ý nghĩa khác nhau tùy ở trường hợp được xử dụng, chúng ta nên định nghĩa rõ ràng danh từ này trước khi chúng ta phê bình và ca tụng tổng thống Abraham Lincoln. Tuy rằng ý nghĩa danh từ này rất phức tạp, chúng ta có thể định nghĩa danh từ “dân chủ” như sau: Dân chủ là một ý thức hệ: dân chủ là một lối sống: dân chủ là một chính thể.

Trọng phạm vi một ý thức hệ, dân chủ đặt giới hạn cho lý tưởng bình đẳng, để cho quan niệm tự do không thể đi quá trớn để biến thành hỗn độn bừa bãi, để cho quan niệm bác ái không thể biến thành cực đoan, quá khích. Trọng phạm vi một lối sống, dân chủ tức là khả năng chịu đựng nếu không là ưa thích tính cách muôn mặt của các hoạt động văn hóa. Trong phạm vi một chính thể, dân chủ tức là tổ chức để đưa đến những điều kiện thuận tiện cho một thỏa hiệp chung, tuy là trong bất cứ trường hợp nào mà có nhiều người hội họp cùng nhau thì những người đó đều có nhiều ý kiến bất đồng, tương phản, nhưng trong mỗi trường hợp, dân chủ sẽ giúp tiến tới một thỏa hiệp chính xác và đứng đắn. Tóm tắt, dân chủ là một đường lối tư tưởng đa nguyên, một đường lối hành động dung hòa.

Tổng thống Abraham Lincoln là tượng trưng thích đáng nhất của Mỹ cho cả đường lối tư tưởng dân chủ lẫn đường lối hành động dân chủ. Trước khi phân tách rõ ràng hơn, chúng ta nên nhận định rằng quan niệm dân chủ của Lincoln là một cảm giác sâu xa trong thâm tâm trước khi biến thành một ý niệm trong tư tưởng và trước khi biểu lộ thành một hành động trong hành vi của ông ta. Lincoln không phải chỉ là một người có tư tưởng dân chủ, hơn thế nữa, ông là một người sống một cách dân chủ. Ông lúc nào cũng hồn nhiên cho những người khác những thứ quyền tự do mà ông nghĩ rằng chính ông có quyền có. Ông thường nói: “Vì tôi không muốn làm một người nô lệ, vậy tôi không có quyền là một người chủ nô lệ.” Ý niệm đó  không phải căn nguyên ở một ý thức hệ do ông suy luận ra mà có, nhưng đã căn nguyên ở một cảm giác mà ông đã cảm thấy thấm thía tự đáy lòng ông. Cảm giác đó là một sự hồn nhiên đối với một con người mà từ khuôn mặt tới tính tình cho tới hành vi đều không có chỗ nào là biểu lộ cái dòng dõi quý phái của ông. Ông là một người quý phái do trời phú cho, nhưng bản tính quý phái của ông không có nghĩa là ghen tỵ, là phải dìm giá trị của những người khác xuống để cho giá trị của mình lên cao. Nước Mỹ của ông, như lời thi sĩ Whitman đã nói, “càng ngày càng tự tín ở tinh thần mở mang về phía Cực Tây của mình, không cần đếm xỉa tới nghi thức hay những cảnh huy hoàng của các hoàng triều như của Âu Châu. ” Ông Lincoln có một bản tính hồn nhiên muốn kết thân cùng những người ông đã gặp gỡ, âu đó cũng là tâm hồn của kẻ sống một cách quá cô độc nên khi có dịp lại hay kết bạn. Câu hỏi của Whitman, khi ngửng mặt lên trời để than thở cùng vũ trụ, đã có một ý nghĩa tâm tình đối với Whitman cũng như đối với Lincoln: “Nếu bạn gặp tôi, và tôi gặp bạn, tại sao hai ta lại không trò truyện cùng nhau được nhỉ?”.

 

II._ Hành vi của Lincoln là một hành vi dân chủ.

Hành vi của ông Lincoln là hành vi của một người dân chủ bởi vì ông tin rằng những hành động chung chỉ có thể có được trên một căn bản độc nhất tức là sự thỏa hiệp chung. (nhấn mạnh và in đậm của Fishbonevn) Không có một người nào là có đủ trí khôn ngoan, dù là khôn ngoan như ông Abraham Lincoln cũng vậy, để có quyền tự ý mình đưa ra một chính sách chung bắt buộc mọi người phải theo, dù là chính sách đó theo đúng tiếng gọi của lương tâm của mình. Vì ý kiến của mỗi người khác ý kiến của người khác, có khi trái ngược với ý kiến của người khác, trong tất cả mọi trường hợp, cho nên chỉ có cách làm cho mọi người thỏa hiệp trước thì mới có thể làm cho mọi người liên hiệp để cùng hành động. Làm cho mọi người thỏa hiệp tức là phải hòa giải vậy, phải nhân nhượng vậy, và đó là một điều  mà các người nhiệt tín cho là bỉ ổi.

Chính vụ án “Dred Scott” do Tối cao Pháp viện phân xử, đã thức tỉnh ông Lincoln khỏi cơn thờ ơ chính trị của ông. Quyết định của Tối cao Pháp viện trong vụ này, theo ý ông Lincoln, đã gạt bỏ mọi căn bản thỏa hiệp quốc gia từ trước tới nay vẫn giữ được thế quân bình cho chế độ nô lệ, nhưng sau khi gạt bỏ căn bản thỏa hiệp này thì lại không đưa ra được một căn bản thỏa hiệp khác. Ông Lincoln đã trình bày vấn đề đó một cách rung động hơn bất cứ một người nào trong thời buổi của ông. Ông đã nói như sau đây:

“Cần phải phục hồi căn bản thỏa hiệp tiểu bang Missouri. Cần phải phục hồi căn bản để cứu vãn tinh thần của sự thỏa hiệp đó để cứu vãn tình thế quốc gia…- cái tinh thần đã từng cứu vãn được tình trạng liên bang ba phen trong lịch sử… Có vậy thì chúng ta mới cứu vãn được lòng tin tưởng của quốc gia, đức tự tín của quốc gia. Do đó chúng ta mới lại phục hồi được tinh thần nhân nhượng… một tinh thần đã từng giúp đỡ cho chúng ta vượt qua bao phen nguy hiểm, và sau này chúng ta còn cần phải có để vượt qua những nguy cơ, những hiểm họa trong tương lai của chúng ta.’

Trong một chính thể dân chủ, hành động chỉ có thể có được trên căn bản một thỏa hiệp chung. Và giữa những con người khôn ngoan như nhau, thành thật như nhau, thỏa hiệp chỉ có thể có được trên căn bản hòa giải, nhân nhượng mà thôi. Ông Lincoln, khi nói tới thỏa hiệp, không có ý chê bai phương pháp này, mà trái lại, còn ca tụng phương pháp này, cho phương pháp này là phương pháp độc nhất để cho những con người ái quốc như nhau, có thể đi tới một sự đồng ý cùng nhau. Khi nói tới các người miền Nam, ông đã nói: “Nếu chúng ta ở vào địa vị họ, chúng ta cũng phải xử sự như họ vậy.” Tinh thần thỏa hiệp đó chứng tỏ là trong một nền văn minh dân chủ, hành động lý tưởng bao giờ cũng phải theo sau tư tưởng vậy.

 

III._ Tư tưởng của ông Lincoln  là một tư tưởng dân chủ.

Chúng ta cần phải nói rõ ràng hơn về mối liên quan giữa tư tưởng và hành động. Tư tưởng bao giờ cũng quan trọng hơn hành động vì tự do và lý tưởng hơn. Nói về tư tưởng, ông Lincoln đã nói: “Nếu cho chế độ nô lệ là không sai lầm, vậy không còn cái gì là sai lầm hết. Tôi không thể nào nhớ được là tôi đã nghĩ khác từ hồi nào tới giờ.” Còn về hành động thì ông đã nói: ” Tuy vậy, tuy là có quyền hành do ở chức vị tổng thống mà tôi đã được hân hạnh đắc cử, tôi không bao giờ có ý nghĩ là quyền hành vô hạn đó lại cho phép tôi được hành động chính thức theo đúng ý kiến và cảm tình của tôi.” Chúng ta nên nhớ lại rằng về vấn đề nô lệ, ông Lincoln không dẫn chứng cho bản Tuyên Ngôn Giải Phóng của ông bằng những lý do đạo đức, nhưng chỉ bằng những lý do thức thời trên phương diện chính trị và quân sự mà thôi. Nguyên tắc đó, ông đã vạch rõ trong một dịp khác, khi ông tuyên bố: ” Tuy chúng ta biết chế độ nô lệ là một điều không phải, nhưng chúng ta vẫn có thể không động chạm tới vấn đề này, bởi vì dù sao thì chế độ này đã là một thực trạng của quốc gia.”

Tư tưởng của ông thật là chu đáo, đúng là tư tưởng của một tâm hồn thành thật. Nhưng hành động là một chuyện khác. Tư tưởng và hành động có khi không thể đi đôi với nhau được. Có nhiều tư tưởng phải mà nếu hành động thì lại sai, và có những tư tưởng sai khi hành động thì lại là phải. Quan trọng là trong mỗi trường hợp, cần phải nhận xét chín chắn thời gian và địa điểm, để xem có phải là đúng lúc, đúng chỗ hay không.

Dân chủ là cần phải có một sự tự do hoàn toàn cho lương tâm của mỗi cá nhân, nhưng đó là một điều kiện phụ thuộc vào một điều kiện quan trọng khác, một điều kiện mà nhiều khi người ta đã lãng quên. Điều kiện quan trọng đó chính là sự thỏa thuận giữa mọi người, cần phải là một sự thỏa thuận do mọi người tự ý tiến tới, chứ không phải do một người dù có từ tâm, đã bắt buộc mọi người phải theo ý mình. Đó là một điều kiện mắc mỏ phải trả để giữ cho lương tâm mỗi cá nhân có tự do hoàn toàn, nhưng dù cao giá cũng vẫn phải trả. Muốn có một hành động chung thì phải có một tư tưởng chung, và muốn có một tư tưởng chung thì chỉ có cách là mỗi người nhân nhượng nhau một chút. Người nào muốn tìm một con đường tắt, muốn vượt qua sự trao đổi ý kiến chung (theo đó mỗi người nhân nhượng một chút để đi tới một tư tưởng chung) thì người đó không phải là một người dân chủ, mà chỉ là một người cực đoan, một người quá khích. Bạn muốn nghĩ sao cũng được, bạn muốn tin gì cũng được, nhưng bạn chỉ có quyền hành động theo ý kiến chung tức là ý kiến mà tất cả mọi người đã thỏa thuận (hay ít nhất thì cũng là ý kiến của đa số vậy). Ông Lincoln đã từng nói:”Tôi cam quyết rằng từ trước cho tới ngày hôm nay, tôi chưa hề có một hành động chính thức nào về vấn đề nô lệ mà tôi lại chỉ cần nhận định theo ý tưởng hay cảm tình riêng của tôi mà thôi.”

Ông Lincoln là một tượng trưng hoàn toàn cho dân chủ bởi vì trong những ngày cần phải giải quyết một vấn đề quan trọng như là vấn đề chế độ nô lệ, ông đã biểu lộ được sự cần thiết phải có một thỏa hiệp chung để hành động và đồng thời sự cần thiết không được thỏa hiệp để giữ nguyên vẹn sự tự do cho tư tưởng riêng của mình. Hơn nữa, ông đã biểu lộ được rằng khi tư tưởng và hành động tương phản nhau, cần phải hy sinh hẳn một bên, hoặc một phần của mỗi bên, để đưa ra một lập trường mới. Đó là một nguyên tắc để xây dựng và vì vậy ông đã trở thành một tượng trưng cho nền dân chủ của chúng ta. Nguyên tắc dân chủ là một nguyên tắc xây dựng, bởi vì nếu không thì chúng ta sẽ bị lâm vào một tình trạng cứng rắn, tư tưởng một đằng, hành động một nẻo, hai bên lúc nào cũng trái ngược nhau, mà không đi đến một kết quả gì hết. Một tư tưởng ngày nay có thể có thể là riêng của mỗi người, nhưng mai sau biết đâu lại không phải là của chung của mọi người? Và ngược lại. Ông Lincoln là người đã tìm ra một phương pháp độc nhất để giải quyết tình trạng song hành đó vậy.

 

IV._ Giá trị chênh lệch giữa tư tưởng của cá nhân này cùng tư tưởng của cá nhân khác.

Trong mỗi trường hợp va chạm giữa ý kiến chung của nhiều người với ý kiến riêng của một cá nhân, bao giờ cũng có một sự chênh lệch, vì có những ý kiến riêng khi đem ra thực hành thì không sao mà thực hành triệt để được. Như vậy, những người có thiện tính không những là đòi hỏi rất nhiều ở những người khác mà lại đòi hỏi rất nhiều ở chính ngay họ nữa, dù là hoàn cảnh ngoại giới không cho phép thực hiện được nhiều hơn điều họ mong ước. Tuy là cùng một lý tưởng chung, nhưng mỗi người đã quan niệm lý tưởng chung đó chênh lệch nhau, người thì quan niệm quá cao, người thì quan niệm quá ít.

Đã có bao giờ mà tất cả những con người đều là có thiện tính mà lại sẵn sàng thỏa thuận thế nào là thiện chưa? Đã có bao giờ mà tất cả những con người đều là công bằng mà lại sẵn sàng thỏa thuận thế nào là công lý chưa? Sự chênh lệch trong quan niệm đó khiến cho những con người đòi hỏi quá cao dễ trở thành những con người cực đoan, và sẽ làm hỏng cả vì họ đòi hỏi quá nhiều. Và khi thực hành, nếu kết quả không tới được trình độ toàn thiện mà người ta đã mong muốn, người ta sẽ cảm thấy như có tội lỗi vậy. Đã hay, người ta lại còn muốn hay hơn nữa. Lương tâm vì vậy mà trở thành độc đoán vậy.

Một người tốt chỉ có thể trở thành một người dân chủ có thăng bằng khi người đó đã biết trông đợi trong hành động chung những kết quả ít hơn là kết quả mà chính lương tâm người đó đòi hỏi phải có đủ. Người đó phải biết hạ thấp mục tiêu hành động để khỏi phải hạ thấp mục tiêu tư tưởng. Đó là một cuộc tranh đấu trong nội tâm rất là đau khổ nhưng những con người muốn theo đòi dân chủ cần phải chịu đựng. Ông Lincoln, trong thâm tâm, có thể có những lý tưởng rất cao cả, nhưng ông vẫn phải nhận định thời gian và địa điểm và chỉ hành động thích hợp với những nhận định đó mà thôi. Chúng ta hãy xét tới quan niệm và chiến lược của ông cho giai đoạn kiến thiết miền Nam sau cuộc Nội chiến.

Ngay trước khi ông bị ám sát, ông bị Quốc hội buộc tội là ông muốn tìm cách bình định miền Nam( bằng kế hoạch kiến thiết được mệnh danh là kế hoạch Louisiana) trong khi chưa giải quyết xong vấn đề quyết định miền Nam là ở trong hay ở ngoài chính thể liên bang. Trong cuộc Nội chiến vừa qua, miền Nam thực sự đã ra khỏi liên bang, nhưng đã thất bại? Đó là một vấn đề mà mọi người đã có những ý kiến khác nhau, và đã phải dùng tới chiến tranh để giải quyết.

Khi bị Quốc hội chỉ trích, ông Lincoln công nhận là ông chưa nêu vấn đề đó ra, và chưa có nhận định rõ ràng về tính cách của Liên bang. Hơn nữa, ông tuyên bố là ông chưa cần nêu vấn đề đó ra. Và ông giải thích tại sao không nên nêu vấn đề đó ra. Ông nói: “Một vấn đề như vậy không có tính cách thiết thực. Một vấn đề như vậy chỉ là một vấn đề trừu tượng vô ích. Một vấn đề như vậy chỉ có mỗi một kết quả là chia rẽ của chúng ta mà thôi” Và kết luận, ông nói rằng vấn đề thiết thực cần phải giải quyết trước hết là vấn đề làm thế nào cho những người xưa kia sống cạnh nhau nay lại sống cạnh nhau được như cũ, và sau khi đã giải quyết xong vấn đề thiết thực đó rồi, mỗi người lại có quyền nghĩ ngợi-nghĩ ngợi liên miên, vô hại-mỗi người mỗi ý- về tính cách của liên bang của chúng ta.

Chính nhờ ở cái công trình dọn đường để có một hành động chung đó, dọn đường bằng cách hất bỏ được những quan niệm đảng phái riêng rẽ đó, mà ông Lincoln đã đáng được làm tượng trưng cho nền dân chủ tây phương. Nếu ai nấy đều nhận biết lý tưởng ở một phạm vi cao hơn phạm vi của hành động, thì người ta đâu có hành hạ nhau, ngược đãi nhau, vì mỗi người có một lý tưởng khác nhau. Ông Lincoln là người đã nhận biết điều đó. Nếu ai nấy đều hiểu rằng muốn có một hành động chung thì cần phải có một sự thỏa hiệp giữa mọi người nhân nhượng lẫn nhau, thì cố nhiên là họ sẽ không cần phải làm bế tắc các cuộc hội nghị bằng cách người này bắt buộc người nọ phải hiểu theo quan niệm riêng của mình về một lý tưởng nào đó. Ông Lincoln là người đã hiểu biết điều đó. Nếu ai nấy đều hiểu rằng các đường lối hành động khác nhau đâu có nhiều bằng các đường lối tư tưởng khác nhau, thì người ta sẽ không còn cần bắt buộc mỗi hành động phải theo đúng tinh thần của mỗi tư tưởng nữa. Ông Lincoln là người đã hiểu biết điều đó. Ông hiểu rằng, đối với tất cả mọi vấn đề, sự quan trọng là giải quyết vấn đề đó cho xong, chứ không phải là giải quyết cho “thật đúng”.

Ông Lincoln lại cũng biết những trường hợp nào mà chúng ta không cần phải quan tâm tới các ý tưởng. Vì vậy cho nên ông đã thực hành nhiều ý tưởng, tuy những ý tưởng đó trái ngược nhau, và đã để riêng ra ngoài một số ý tưởng khác, để cho tâm hồn chúng ta suy nghĩ, nhưng không cần thi hành. Quan niệm như vậy thì mới có thể tiến tới một hành động chung cho mọi người, một hành động chung mà mọi người đã tự ý thỏa thuận, tuy mỗi người vẫn giữ riêng cho mình, trong tư tưởng mình, lý tưởng mà mình không cần phải nhân nhượng với người khác.

Bài của T.V.SMITH

Tác giả bài viết này là giáo sư danh dự Khoa Thi Ca, Chính Trị và Triết lý tại trường Đại học Syracuse University, thành phố Syracuse, tiểu bang New York. Ông đã xuất bản trên hai mươi cuốn sách, trong đó có cuốn “Abraham Lincoln and the Sprititual Life” ( Tổng thống Abarham Lincoln và Đời sống Tinh Thần).

Nguồn: Fishbonevn ghi chép lại theo Số Đặc Biệt của HƯƠNG XA do Sở Thông Tin Hoa Kỳ Saigon ấn hành năm 1961.

Nguồn ảnh: congdonghoaky.info

Comments

comments

Powered by Facebook Comments

Related posts