Tại sao gọi là Đế Quốc Việt Nam?

Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế sau khi thống nhất 12 sứ quân, tự xưng là Đại Thắng Minh Hoàng Đế, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, kinh đô đặt ở động Hoa Lư( ngày nay là xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình). Lịch sử coi ông là người khởi đầu cho một nước Việt Nam tự chủ và thống nhất. 977 năm sau đó, trong một hoàn cảnh đặc biệt, sau 61 năm bị thực dân Pháp đô hộ, máu của nhiều chiến sĩ đã tuôn rơi, qua các cuộc khởi nghĩa, đấu tranh đều có chung một kết quả là bị người Pháp đàn áp. Chỉ đến khi người Nhật thực hiện cuộc đảo chính đêm mồng 9 tháng 3 năm 1945, lật đổ chế độ bảo hộ của người Pháp tại Việt Nam và giao quyền thành lập chính phủ cho Hoàng đế Bảo Đại. Và ĐẾ QUỐC VIỆT NAM đã ra đời trong một bối cảnh đặc biệt như thế.

Tại sao gọi là ĐẾ QUỐC VIỆT NAM?

Giáo sư Phạm Cao Dương trong cuốn sách xuất bản gần đây nhất của ông đã cho lời giải thích rằng: “Danh xưng Việt Nam, hay đầy đủ hơn như được in trên các giấy tờ chính thức ở thời điểm này là Đế Quốc Việt Nam, đã được dùng hay đúng hơn được dùng lại làm quốc hiệu. Sự trở lại với danh xưng Việt Nam này là một việc nhằm biểu lộ ý muốn thu hồi xứ Nam Kỳ và ý chí thống nhất lãnh thổ”. (Trước Khi Bão Lụt Tràn Tới Bảo Đại-Trần Trọng Kim và ĐẾ QUỐC VIỆT NAM 9/3/1945 -30/8/1945, tr.173, Phạm Cao Dương, Truyền Thống Việt xb, 2017).(1) Giáo sư Dương còn cho rằng đó là ước vọng và chủ trương lớn nhất của Bảo Đại và chính phủ Trần Trọng Kim. Cái tên Việt Nam có từ thời hoàng đế Gia Long khi ông thống nhất lãnh thổ, một lãnh thổ được coi là dài nhất, rộng nhất từ trước tới nay.  Chúng ta nên nhớ một điều là thực dân Pháp sau khi dùng võ lực để xâm chiếm nước ta, đến năm 1884, họ đã hoàn tất công cuộc biến xứ Nam Kỳ là đất thuộc địa (tức là nhượng đứt cho người Pháp và chịu sự quản lý trực tiếp của người Pháp- gọi là trực trị), Bắc Kỳ và Trung Kỳ là xứ bảo hộ. Người Pháp đã cố tình( hay là vô ý) chia tách người dân Việt thành ba xứ khác nhau với ba chế độ cai trị khác nhau mà tàn dư của sự cai trị đó vẫn còn đọng lại tới ngày nay. Chúng ta nên hiểu một cách nôm na và thông thường với tên gọi Đế Quốc Việt Nam. Nếu như Gia Long là vị hoàng đế đầu tiên của triều Nguyễn đặt tên nước là Việt Nam vì ông muốn biểu hiện ý chí thống nhất lãnh thổ sau gần 500 năm chiến tranh liên miên. Hoàng đế Gia Long đơn thuần chỉ là người kế thừa giống như các vị vua nhà Đinh, nhà Tiền Lê, nhà Lý, nhà Trần, nhà Hồ, nhà Hậu Lê  mà thôi. Từ ‘Đế Quốc”  được hiểu nhiều hơn theo nghĩa đó, và tất nhiên hoàn toàn không mang ý nghĩa của sự bành trướng kiểu đế quốc Nhật, đế quốc Mỹ mà phần đa chúng ta sau này hiểu lầm. Quốc hiệu Đế quốc Việt Nam chỉ là một sự nhắc và lặp lại như trong câu thơ Thất ngôn của Lý Thường Kiệt thế kỷ XI của bài Nam Quốc Sơn Hà “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”, một mảnh đất có độc lập, chủ quyền và có vua, nơi tập hợp của rất nhiều các dân tộc cùng chung sống.(2) Và lúc đó, vào tháng 4/1945, khi chính phủ Trần Trọng Kim được thành lập, để khẳng định chủ quyền và sự tự chủ của một quốc gia, nên mới có quốc ca và quốc kỳ. Trong hồi ký “Một cơn gió bụi” của ông có viết lại như sau:

“Nước Việt Nam là một nước tự chủ, thì phải có quốc kỳ và quốc ca. Bài quốc ca thì từ trước vẫn dùng bài “Đăng Đàn” là bài ca rất cổ, mà âm điệu nghe nghiêm trang.Chúng tôi nghĩ trước khi có bài nào hay hơn thì hãy cứ dùng nó.’  Còn lý giải cho quốc kỳ thì ông viết” lá cờ vàng thì từ xưa nước ta vẫn dùng. Trong sách Quốc Sử Diễn Ca nói khi bà Triệu Ẩu nổi lên đánh quân Tàu, đã dùng cờ ấy khởi nghĩa nên có câu rằng: “đầu voi phất ngọn cờ vàng”. Vậy lấy sắc vàng là hợp với cái ý cách mệnh của tổ quốc, lấy dấu hiệu quẻ ly là vì trong lối chữ tối cổ của ta có tám chữ viết bằng gạch liền (dương) và những vạch đứt(âm) để chỉ tám quẻ, chỉ bốn phương chính là bốn phương bàng, nói ở trong kinh dịch, mà quẻ LY chỉ phương Nam. Chữ LY còn có nghĩa là lửa, là văn minh, là ánh sáng phóng ra bốn phương. (in đậm và nhấn mạnh của fishbonevn). (3)Lấy sắc vàng là hợp với lịch sử, lấy quẻ ly là hợp với vị trí nước nhà, lại có nghĩa chỉ một nước văn hiến như ta thường tự xưng. Như thế là lá cờ vàng quẻ ly có đủ ý nghĩa”. Điều học giả Trần Trọng Kim viết ở trên giải thích rõ hơn cho việc đặt quốc hiệu là ĐẾ QUỐC VIỆT NAM. Nên nhớ lúc đó, Nhật vẫn chưa trao trả Nam Kỳ cho cho Việt Nam, và phải chờ đến những ngày cuối cùng của tháng 8 năm 1945, thủ tục trao trả về mặt pháp lý mới hoàn tất.  Nhưng Đế Quốc Việt Nam chỉ tồn tại cho tới ngày 25 tháng 8 năm 1945 khi hoàng đế Bảo Đại công bố với toàn dân Chiếu thoái vị, chấm dứt 143 năm tồn tại của triều Nguyễn và 977 năm chế độ quân chủ ở Việt Nam. Biến cố trọng đại này là hệ quả của Cuộc Cách Mạng Mùa Thu do Việt Minh tổ chức. Và họ đã thành công trong việc lật đổ chính quyền Trần Trọng Kim một cách dễ dàng. Ngày nay nhiều người tự hỏi tại sao lại như vậy? Một chính phủ toàn những con người xuất chúng từ giới khoa bảng, từ vị thủ tướng kiêm học giả Trần Trọng Kim, cho tới các nhà khoa học như Hoàng Xuân Hãn và vị hoàng đế trẻ sung mãn Bảo Đại mà lại sụp đổ? Nếu chúng ta chỉ có thể tự đưa ra một câu trả lời thỏa mãn sự riêng tư mà không cần nhiều suy ngẫm thì chỉ có thể là tại vì lịch sử muốn như vậy hay nói theo dân gian là do ý Trời muốn vậy? Phải chăng sự tất yếu của lịch sử là như vậy?

Vô Kỵ

(1) Phạm Cao Dương  là một Tiến sĩ Sử học, Đại học Paris, là giảng sư Đại Học Sư Phạm, Đại Học Văn khoa Viện Đại Học Sài Gòn, trước năm 1975.

(2) Lý Thường Kiệt(1019-1105), ông được coi là người viết bài thơ Thất ngôn” Nam Quốc Sơn Hà”, được coi như là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Việt Nam theo như http://www.hoangthanhthanglong.vn/blog/ly-thuong-kiet-nguoi-viet-ban-tuyen-ngon-doc-lap-dau-tien-cua-viet-nam/3049

(3) Về cờ quẻ ly, xin mời tham khảo thêm tại https://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BB%9D_qu%E1%BA%BB_Ly,

ảnh: Cờ quẻ ly tại wikipedia.

 

Comments

comments

Powered by Facebook Comments

Related posts